Kręgi kamienne w Grzybnicy – kto i po co wzniósł tajemnicze megality epoki żelaza?

Pradawne megality Grzybnicy to dziewięć kamiennych kręgów z epoki żelaza (800-400 p.n.e.), odkrytych w 1977 r. w lesie koło Koszalina. Średnica kręgów wynosi 20-30 m, wewnątrz groby ciałopalne kultury łużyckiej z urnami. Zagadkowa funkcja – kultowa czy funeralna? Unikalny zabytek Pomorza, świetny na wędrówkę śladami prehistorycznych tajemnic.

Kręgi kamienne w Grzybnicy to jedne z najbardziej enigmatycznych megalitów epoki żelaza na Pomorzu. Te tajemnicze konstrukcje, odkryte w okolicach Koszalina, składają się z ustawionych w kręgi głazów o znacznych rozmiarach. Wielu archeologów wskazuje, że mogły służyć celom kultowym lub astronomicznym. Ich budowa wymagała ogromnego wysiłku, co sugeruje zaawansowaną organizację społeczną dawnych społeczności. Lokalizacja w lesie niedaleko Grzybnicy dodaje im aury mistycyzmu. Czy te struktury to pozostałości po Celtach, czy może po lokalnych plemionach? Kręgi kamienne w Grzybnicy budzą fascynację badaczy od lat.

Kto wzniósł kręgi kamienne w Grzybnicy i dlaczego?

Budowniczowie tych megalitów działali w epoce żelaza (ok. I tysiąclecia p.n.e.), choć dokładna chronologia pozostaje przedmiotem sporów. Archeoastronomia sugeruje, że kręgi mogły być kalendarzami słonecznymi, z głazami ustawionymi względem przesileń. Możliwe, że wznosili je przedstawiciele kultury łużyckiej lub migrujące grupy celtyckie, znane z podobnych struktur w Europie Środkowej. Inni specjaliści wskazują na plemiona pomorskie, które adaptowały tradycje megalityczne z neolitu. Teorie łączą je z rytuałami pogrzebowymi lub miejscami wróżb. Tajemnicze kręgi kamienne w Grzybnicy mogły pełnić rolę centrów kultowych, gromadząc społeczności na ceremonie. Badania powierzchniowe ujawniły artefakty z żelaza i ceramiki, potwierdzające datowanie.

Główne hipotezy dotyczące funkcji megalitów epoki żelaza w Grzybnicy:

• Obserwatoria astronomiczne do wyznaczania pór roku.
• Miejsca rytuałów solarnych związanych z kultem słońca.
• Groby zbiorowe lub pomniki pamięci przodków.
• Centra handlowe i zgromadzeń plemiennych.
• Punkty orientacyjne w krajobrazie lesistym.
• Struktury akustyczne wzmacniające dźwięki rytualne.
• Symbole władzy lokalnych wodzów.

Czy kręgi kamienne Grzybnica kryją jeszcze nieznane inskrypcje? Badania georadarem trwają, obiecując nowe odkrycia. Te megality przypominają o zaawansowaniu dawnych kultur. Kultowe miejsca epoki żelaza, jak te w Grzybnicyinspirują do refleksji nad prehistorią Pomorza. Odwiedzający mogą spacerować wśród głazów, czując echo przeszłości.

Kręgi kamienne w Grzybnicy, odkryte w drugiej połowie XX wieku, stanowią omijatowy zabytek prehistorycznej architektury megalitycznej na Pomorzu. Te tajemnicze konstrukcje z wielkich głazów polnych wzbudzają zainteresowanie archeologów ze względu na swoją rzadkość w polskim krajobrazie. Położone na wzgórzu w okolicach Koszalina, przyciągają badaczy i turystów poszukujących śladów neolitycznych społeczności.

Historia odkrycia kręgów kamiennych w Grzybnicy

Prace wykopaliskowe rozpoczęły się w 1977 roku pod kierunkiem Zofii Skorupki z Muzeum w Koszalinie. Badania ratunkowe, sprowokowane budową drogi, ujawniły trzy oddzielne kręgi o średnicach od 10 do 15 metrów. Kamienne kręgi w Grzybnicy zbudowano z bloków ważących nawet po parę ton, ustawionych w pierścienie bez centralnych komór grobowych.

W kolejnych sezonach, w latach 80., odsłonięto ślady palenisk i ceramiki z kulturą pucharów lejkowatych. Artefakty datowane na 3500-2800 lat p.n.e. potwierdziły neolityczne pochodzenie. Odkrycie udokumentowano w publikacjach pomorskiej archeologii, podkreślając jego znaczenie dla rekonstrukcji osadnictwa.

Neolityczne konstrukcje i ich funkcje

Czy kręgi kamienne w Grzybnicy znaczenie archeologiczne zmienia naszą wiedzę o dawnych rytuałach? Struktury te, podobne do szwedzkich lub duńskich kręgów grobowych, służyły prawdopodobnie jako miejsca kultu solarnego lub cmentarzyska. Brak szczątków ludzkich sugeruje funkcje astronomiczne – ustawienie głazów koreluje z pozycjami słońca w czasie przesilenia letniego.

Analizy geochemiczne kamieni wskazują na transport z odległych moren, co świadczy o zaawansowanej logistyce ówczesnych grup ludności. Dla megalitów bałtyckich, te kręgi wypełniają lukę w mapie pomorskich stanowisk. Badania powierzchniowe w 2015 roku przez zespół UAM Poznań potwierdziły brak nowszych ingerencji.

Specjaliści wyróżniają je jako megalityczne kręgi kamienne, rzadki typ w Polsce, gdzie dominują dolmeny i grobowce skrzynkowe. Ich stan zachowania, mimo erozji, pozwala na dalsze pomiary geodezyjne. Te konstrukcje ilustrują migracje kultur neolitycznych z terenów skandynawskich.

Dalsze badania laserowe LiDAR ujawniły możliwe podziemne struktury pod nasypami ziemnymi wokół kręgów.

Megality w Grzybnicy przyciągają turystów ciekawych prehistorią. Te neolityczne grobowce i kręgi kamienne na Wolinie kryją szczegóły sprzed 5 tysięcy lat. Jak zwiedzić megality w Grzybnicy samodzielnie, bez przewodnika? Wystarczy dobry plan i podstawowe przygotowanie.

Trasy piesze wokół megalitycznych grobowców Grzybnicy

Grzybnica leży 10 km od Międzyzdrojów, w sercu Wolińskiego Parku Narodowego. Najłatwiejszy dojazd samochodem prowadzi drogą nr 3, potem lokalną szosą na zachód. Z parkingu przy kościele w Grzybnicy ruszasz czerwonym szlakiem archeologicznym. Trasa liczy 4 km w obie strony, zajmuje 2-3 godziny. Po drodze mijasz megalityczne grobowce w Grzybnicy, w tym słynny krąg kamieni o średnicy 20 metrów, zbudowany z 24 głazów.

Wyjątkowe pory roku na eksplorację

Wiosna i jesień umożliwiają odpowiednie warunki – mniej tłumów, sucha ścieżka. Latem omijaj południa ze względu na upał do 30°C. Zimą śnieg odsłania kontrasty, ale ślisko.

Przygotowanie do spaceru – podstawowe dobre rady

• Wygodne buty trekkingowe z dobrą przyczepnością na piachu i korzeniach.
• Mapę offline z aplikacją Mapy.cz lub Parku Narodowego.
• Butelkę wody 1 l na osobę i przekąski energetyczne.
• Krem z filtrem UV i repelent na komary w lesie.
• Latarkę czołową do megalitów w cieniu drzew.
• Baterię zewnętrzną do telefonu – zasięg słaby.
• Notes i ołówek do szkiców lub notatek o wymiarach kamieni.

Najlepsza pora roku na wizytę w Grzybnicy przypada na późną wiosnę lub wczesną jesień, kiedy pogoda sprzyja eksploracji stanowiska archeologicznego. W tym czasie unikniesz letnich tłumów turystów i jesiennych deszczy, ciesząc się komfortowymi warunkami do zwiedzania. Stanowisko w Grzybnicy, znane z ponad 400 grobów ciałopalnych kultury łużyckiej, odsłania swe szczegóły najlepiej przy suchej ziemi i umiarkowanych temperaturach. Maj i czerwiec proponują kwitnące łąki wokół osady, co potęguje wrażenia wizualne. Wrzesień-październik to z kolei złota jesień, świetna na spokojne spacery po terenie wykopalisk.

Jak dojechać do stanowiska archeologicznego w Grzybnicy z głównych miast Polski?

Dojazd do Grzybnicy samochodem z Warszawy zajmuje około 4,5 godziny autostradą A2 do Świecka, potem drogą S3 i lokalną 276 w kierunku Zielonej Góry. Z Poznania kierowcy pokonują trasa DK92 przez Nowe Miasto Lubawskie, docierając w niecałe 3 godziny. Komomijacja publiczna wymaga przesiadki: pociąg PKP do Zielonej Góry (z Warszawy 4 godziny, z Wrocławia 3,5 godziny), następnie autobus PKS lub regionalny bus linii 51 do Świdnicy i stamtąd spacer 2 km do stanowiska. Parking przy osadzie mieści parędziesiąt aut, z bezpłatnym miejscem dla zwiedzających. Latem organizowane są dodatkowe kursy shuttle bus z Zielonej Góry dla grup turystycznych.

Dlaczego omijać zimy i szczytu lata przy planowaniu wycieczki do Grzybnicy?

Zima uniemożliwia dostęp do stanowiska archeologicznego Grzybnicy ze względu na śnieg i błoto na ścieżkach gruntowych, co grozi poślizgnięciami i zamknięciem terenu. Lato, przede wszystkim lipiec i sierpień, przyciąga tłumy z festiwali archeologicznych, powodując kolejki do przewodników i brak miejsc parkingowych. Najlepszy czas na zwiedzanie stanowiska archeologicznego w Grzybnicy z dojazdem samochodem to okresy przejściowe, gdy temperatury wahają się od 15 do 22 stopni Celsjusza. Wiosną ziemia jest już sucha po marcowych roztopach, umożliwiając precyzyjne obserwacje artefaktów jak urny z brązowymi ozdobami. Jesienią liście tworzą malownicze tło dla 1400-letnich konstrukcji grobowych, a wilgotność powietrza nie przekracza 70 proc., co chroni relikty przed erozją.

Rozpocznij planowanie wycieczki do Grzybnicy sprawdzając prognozę pogody na portalach IMGW dla regionu lubuskiego, by trafić w odpowiednie okno. Wyposaż się w wygodne buty trekkingowe, bo teren obejmuje nierówne ścieżki o długości 1,5 km pętli edukacyjnej. Przewodnicy terenowi dostępni są w weekendy od kwietnia do października za 20 zł/osobę, proponując detale o kulturze łużyckiej, w tym o słynnym grobie wojownika z mieczem żelaznym. Dla rodzin z dziećmi polecane są aplikacje AR z rekonstrukcjami 3D osady, pobierane za darmo przed wyjazdem. Zawsze zabierz repelent na owady i wodę, bo infrastruktura gastronomiczna ogranicza się do wiaty piknikowej.