Polska żywność bio na eksport: certyfikacja, oznakowanie i logistyka

Polska żywność bio cieszy się rosnącym zainteresowaniem na zagranicznych rynkach. Eksport obejmuje między innymi ekologiczne owoce, warzywa, przetwory, nabiał, miody i produkty zbożowe. Jej atutami są wysoka jakość, naturalne metody produkcji oraz tradycyjne receptury. Rozwój eksportu wspierają certyfikaty ekologiczne, nowoczesne pakowanie i promocja polskich produktów w Europie oraz poza jej granicami.

Polska żywność bio na eksport trafia przede wszystkim do odbiorców z Unii Europejskiej, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii, Stanów Zjednoczonych i krajów azjatyckich. Dla producenta ekologicznych warzyw, przetworów, nabiału, mięsa, zbóż lub produktów premium sama jakość surowca nie wystarcza. Zagraniczny kontrahent oczekuje potwierdzonego pochodzenia, zgodności procesu z przepisami oraz stabilnych dostaw. Eksport wymaga więc połączenia certyfikacji gospodarstwa i zakładu, prawidłowego oznakowania opakowań, identyfikowalności partii oraz dostosowanej do produktu organizacji transportu.

Znaczenie mają także wymagania kraju docelowego, warunki Incoterms, dokumenty handlowe i kontrola temperatury.

Certyfikacja ekologiczna i dokumenty eksportowe

Podstawą sprzedaży unijnej jest certyfikat produkcji ekologicznej wydany przez upoważnioną jednostkę kontrolującą.

Kontroli podlegają między innymi gospodarstwo, przetwórnia, magazyn, dostawcy surowców, receptury, środki ochrony roślin oraz system ewidencji. Producent musi wykazać rozdzielenie surowców ekologicznych od konwencjonalnych i zapewnić pełną identyfikowalność: od pola lub hodowli do konkretnej partii handlowej. Przy wysyłce poza Unię Europejską wymagania zależą od państwa importera. Towar może wymagać dodatkowej certyfikacji zgodnej ze standardem USDA Organic, UK Organic albo regulacjami prywatnymi odbiorcy. Dla przesyłek ekologicznych do państw trzecich w systemie unijnym stosuje się elektroniczne świadectwo kontroli e-COI w systemie TRACES.

Brak właściwego dokumentu może skutkować zatrzymaniem partii na granicy.

W dokumentacji eksportowej należy ująć:

• certyfikat ekologiczny i numer jednostki certyfikującej,
• specyfikację produktu, numer partii oraz masę netto,
• fakturę, list przewozowy, dokument celny i świadectwa wymagane przez importera.

Oznakowanie opakowań i logistyka łańcucha dostaw

Na etykiecie ekologicznego produktu sprzedawanego w UE powinno znaleźć się unijne logo produkcji ekologicznej, kod jednostki kontrolującej oraz informacja o miejscu pochodzenia surowców rolnych, na przykład „Rolnictwo UE” albo „Rolnictwo UE spoza UE”.

Nazwa „bio” lub „eko” jest zastrzeżona dla produktów spełniających wymogi rozporządzenia ekologicznego. Deklaracje zdrowotne, składniki alergenne, masa, termin przydatności i warunki przechowywania muszą odpowiadać także przepisom rynku docelowego.

Logistyka obejmuje kwalifikację opakowania, paletyzację, zabezpieczenie przed kontaminacją oraz monitoring warunków przewozu. Produkty świeże wymagają krótkiego czasu tranzytu, opakowań wentylowanych i sprawnego przeładunku. Przy transporcie morskim lub lotniczym znaczenie mają atmosfera ochronna, absorbery wilgoci i rejestratory temperatury. Magazyn powinien prowadzić osobne strefy dla towarów ekologicznych, a każda zmiana statusu partii musi być odnotowana w systemie identyfikowalności.

Certyfikacja według prawa unijnego i wymagań rynku docelowego

Polska żywność bio przeznaczona na eksport musi być wytwarzana zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 dotyczącym produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych. Producent, przetwórca, pakujący oraz importer podlegają kontroli jednostki certyfikującej upoważnionej w Polsce i nadzorowanej przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych.

Certyfikat obejmuje określone produkty, procesy oraz lokalizacje, dlatego nie można automatycznie rozszerzać go na nowy zakład lub asortyment. Kontrola dotyczy między innymi pochodzenia surowców, ewidencji zakupów i sprzedaży, receptur, magazynowania, czyszczenia linii produkcyjnych oraz zabezpieczenia przed mieszaniem produktów ekologicznych z konwencjonalnymi. Dla przetworzonej żywności status ekologiczny może zostać użyty wtedy, gdy co najmniej 95% składników rolnych pochodzi z produkcji ekologicznej. Pozostałe składniki muszą należeć do kategorii dopuszczonych przez przepisy. Certyfikat unijny potwierdza zgodność z regulacjami UE, lecz nie zawsze zastępuje dokument wymagany przez państwo importera. Eksporter powinien zatem sprawdzić, czy dany rynek uznaje unijne zasady na podstawie równoważności, czy wymaga dodatkowej certyfikacji, audytu albo rejestracji zakładu.

Jakie oznaczenia muszą znaleźć się na opakowaniu?

Na opakowaniu paczkowanej żywności ekologicznej produkowanej w Unii Europejskiej umieszcza się unijne logo produkcji ekologicznej w formie zielonego liścia z gwiazd.

Obok znaku podaje się kod jednostki kontrolującej, na przykład w formacie PL-EKO-00oraz informację o pochodzeniu surowców: „Rolnictwo UE”, „Rolnictwo spoza UE” albo „Rolnictwo UE/spoza UE”. Nazwa „bio”, „eko” lub „ekologiczny” jest chroniona i nie może być stosowana do produktów niespełniających wymogów certyfikacji.

Eksport do państw o odrębnych regulacjach

Przy sprzedaży do Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Kanady, Japonii lub innych państw spoza systemu unijnego konieczne jest zestawienie lokalnych przepisów z wymaganiami UE. Rynek brytyjski wymaga certyfikacji przez jednostkę uznaną w systemie obowiązującym w Wielkiej Brytanii, a eksport do USA może wymagać zgodności z USDA National Organic Program. Sam unijny znak ekologiczny nie uprawnia więc automatycznie do używania oznaczeń „organic” lub ich zagranicznych odpowiedników. Dokumentacja eksportowa powinna obejmować aktualny certyfikat, specyfikację produktu, wykaz składników, dowody pochodzenia surowców, wyniki kontroli oraz dokumenty transportowe.

Przy partiach wymagających potwierdzenia statusu ekologicznego mogą być potrzebne elektroniczne świadectwa kontroli lub dokumenty importowe zgodne z procedurą kraju docelowego. Etykieta musi odpowiadać podobnie jak zatwierdzonej recepturzei językowi oraz zasadom prezentacji wymaganym przez zagranicznego odbiorcę.

Eksport polskiej żywności ekologicznej wymaga synchronizacji certyfikacji, planowania podaży i kontroli warunków przewozu na każdym etapie.

Logistyka eksportu polskiej żywności bio a wymagania międzynarodowego łańcucha dostaw

Podstawą organizacji wysyłki jest rozdzielenie produktów według trwałości, temperatury przechowywania, podatności na uszkodzenia oraz wymogów konkretnego rynku. Świeże warzywa, owoce, nabiał i mięso ekologiczne potrzebują transportu chłodniczego, jednak kasze, oleje, przetwory i susze mogą być przewożone w temperaturze kontrolowanej bez aktywnego chłodzenia. Certyfikat ekologiczny nie zastępuje dokumentacji eksportowej ani procedur bezpieczeństwa żywności. Producent powinien utrzymywać aktualny certyfikat zgodności z przepisami unijnymi, a przy sprzedaży poza Unię Europejską sprawdzić dodatkowe wymagania kraju importera. Ważne bywają świadectwa zdrowia, dokumenty pochodzenia, deklaracje składu, faktura handlowa, lista pakunkowa oraz dokumenty celne. Organizacja procesu obejmuje następujące elementy:

1. prognozowanie wielkości zamówień i dostępności surowca ekologicznego;
2. dobór środka transportu do trwałości oraz temperatury produktu;
3. zabezpieczenie opakowań przed wilgocią, światłem, wstrząsami i zanieczyszczeniem;
4. kontrolę numerów partii, dat przydatności i zapisów identyfikacyjnych;
5. przygotowanie dokumentacji handlowej, sanitarnej i celnej;
6. ustalenie warunków dostawy, ubezpieczenia oraz odpowiedzialności stron według Incoterms;
7. monitorowanie przesyłki i potwierdzenie prawidłowego odbioru przez zagranicznego kontrahenta.

Dla produktów chłodzonych przewoźnik powinien zapewnić rejestrację temperatury, sprawny agregat oraz procedurę awaryjną na wypadek opóźnienia. Dane z czujników mogą stanowić dowód zachowania parametrów w czasie transportu. Szczególnej uwagi wymaga przeładunek, ponieważ nawet krótki postój poza chłodnią może pogorszyć jakość towaru.

Na rynkach zagranicznych znaczenie ma także etykietowanie.

Oznaczenia ekologiczne, składniki, alergeny, masa netto, kraj pochodzenia i terminy trwałości muszą być zgodne z prawem państwa docelowego oraz językiem wymaganym przez dystrybutora. Przy większych wolumenach opłacalna bywa konsolidacja ładunków, lecz tylko wtedy, gdy różne produkty mają kompatybilne wymagania temperaturowe i sanitarne. Dobór opakowania zależy od rodzaju produktu, jego aktywności biologicznej i długości trasy. Świeże warzywa, owoce, nabiał oraz produkty chłodzone wymagają ciągłości łańcucha chłodniczego, jednak kasze, mąki, przetwory i susze trzeba przede wszystkim ochronić przed wilgocią, światłem, zabrudzeniem i uszkodzeniami mechanicznymi.

Opakowanie jednostkowe powinno mieć atest do kontaktu z żywnością, a materiał – możliwie niski wpływ środowiskowy bez utraty szczelności i wytrzymałości.

Jak pakować polską żywność bio do transportu zagranicznego, aby zachować jej jakość?

Produkty ekologiczne należy umieszczać w czystych, nieuszkodzonych opakowaniach, oddzielając je od towarów konwencjonalnych oraz substancji o intensywnym zapachu. Kartony transportowe powinny mieć odpowiednią gramaturę i odporność na zgniatanie.

Na palecie ładunek stabilizuje się narożnikami, taśmą lub folią stretch, nie zasłaniając etykiet ani otworów wentylacyjnych.

Które opakowania najlepiej chronią biożywność w czasie odprawy i przewozu?

Dla produktów suchych sprawdzają się laminowane worki papierowe z warstwą barierową, opakowania kompostowalne z właściwą certyfikacją albo szczelne pojemniki z tworzywa dopuszczonego do kontaktu z żywnością.

Mąkę, płatki i nasiona należy zabezpieczyć przed kondensacją pary wodnej, dlatego w kontenerze można zastosować pochłaniacze wilgoci, pod warunkiem że nie stykają się z towarem. Świeże owoce i warzywa pakuje się w skrzynki wentylowane, dopasowane do wymiany gazowej i temperatury przechowywania. Produkty chłodzone wymagają izolowanych opakowań, wkładów żelowych lub suchego lodu oraz rejestratora temperatury. Suchy lód podlega przepisom przewozowym, a jego użycie trzeba zgłosić przewoźnikowi. Temperatura musi być monitorowana od magazynu aż do odbiorcy, w chwili załadunku.

Etykieta powinna zawierać nazwę produktu, skład, masę netto, datę minimalnej trwałości lub termin przydatności, numer partii, kraj pochodzenia, warunki przechowywania i oznaczenie rolnictwa ekologicznego zgodne z rynkiem docelowym.

Dokumentacja powinna obejmować fakturę, specyfikację, certyfikat ekologiczny oraz wymagane świadectwa fitosanitarne. Tak przygotowane pakowanie polskiej żywności bio do transportu zagranicznego ogranicza reklamacje i ułatwia odprawę celną.