Rezerwat Łazy: jakie roślinne osobliwości i zwierzęce rarytasy kryją mokradła?

Rezerwat Łazy to niezwykły labirynt mokradeł, torfowisk i podmokłych łąk, gdzie rosną rzadkie storczyki, rosiczki oraz inne rośliny chronione. Wśród trzcin i olsów schronienie znajdują żurawie, czaple, bekasy i liczne płazy. Czyste oczka wodne sprzyjają także ważkom, traszkom oraz drobnym ssakom. To cenna ostoja bioróżnorodności, zachwycająca ciszą i dzikim charakterem.

Rezerwat Łazy, położony na nadmorskim zapleczu miejscowości Łazy, między jeziorami Jamno i Bukowo, chroni wilgotny kompleks torfowisk, borów bagiennych oraz podmokłych łąk. To miejsce dla osób zainteresowanych botaniką, ornitologią i naturalnymi procesami zachodzącymi w ekosystemach mokradłowych. Niepozorne z daleka trzcinowiska i olsy skrywają gatunki wyspecjalizowane w życiu na kwaśnym, ubogim w składniki mineralne podłożu. Przyrodniczą rangę obszaru budują podobnie jak reliktowe zbiorowiska roślinnei ptaki wykorzystujące torfowiska jako żerowisko, lęgowisko oraz bezpieczne schronienie w czasie migracji.

Torfowiska tworzą mozaikę siedlisk

Najcenniejsze płaty rezerwatu zajmują torfowiska przejściowe i wysokie, których podłoże powstawało przez lata z nierozłożonych szczątków roślinnych. W takich warunkach dobrze rozwijają się mchy torfowce, wełnianki i turzyce, a miejscami także krzewinki typowe dla boru bagiennego.

Szczególną osobliwością jest woskownica europejska (Myrica gale) – reliktowa roślina atlantycka, w Polsce związana przede wszystkim z wilgotnymi siedliskami Pomorza. Jej aromatyczne liście zawierają olejki eteryczne, a niepozorne kwiaty pojawiają się przed rozwojem liści. Wśród roślin owadożernych można spotkać rosiczkę okrągłolistną. Jej liście pokryte lepkimi włoskami chwytają drobne bezkręgowce, co uzupełnia niedobór azotu w torfie. Na obrzeżach mokradeł występują także bagno zwyczajne, modrzewnica zwyczajna, wrzosiec bagienny i żurawina błotna. W miejscach mniej kwaśnych pojawiają się storczyki oraz roślinność wilgotnych łąk.

Najbardziej różne elementy flory rezerwatu to:

1. woskownica europejska – krzew o reliktowym zasięgu;
2. rosiczka okrągłolistna – roślina owadożerna torfowisk;
3. mchy torfowce – organizmy budujące i zakwaszające torf;
4. wełnianki i turzyce – typowe rośliny mokrych, ubogich siedlisk;
5. bagno zwyczajne oraz żurawina błotna – gatunki borów i torfowisk.

Ptaki i ssaki korzystają z ciszy mokradeł

Rozległe szuwary są dogodnym miejscem dla żurawia, który wykorzystuje podmokłe zakątki do odpoczynku i żerowania.

W trzcinach mogą pojawiać się bąk, bączek oraz błotniak stawowy, jednak otwarte lustra wody przyciągają kaczki, łyski i perkozy. Podczas przelotów mokradła są przystankiem dla ptaków siewkowych. Wśród ssaków związanych z wodą notuje się ślady wydry, a także aktywność bobra, który lokalnie modyfikuje stosunki wodne, wznosząc tamy. Taka inżynieria ekosystemowa tworzy płytkie rozlewiska, zwiększa różnorodność mikrosiedlisk i sprzyja bezkręgowcom. Obserwacje najlepiej prowadzić z obrzeży rezerwatu, bez wchodzenia na torfowisko i płoszenia zwierząt.

Hydrologiczny układ siedlisk rezerwatu Łazy

Rezerwat przyrody Łazy, położony na wybrzeżu środkowym w województwie zachodniopomorskim, chroni kompleks podmokłych lasów, torfowisk i zbiorowisk związanych z wysokim poziomem wód gruntowych.

Jego roślinność kształtuje przede wszystkim płaski teren, słabe odpływy powierzchniowe oraz obecność osadów organicznych, powstających przez długotrwałe gromadzenie szczątków roślinnych w warunkach ograniczonego dostępu tlenu. Najwilgotniejsze obniżenia zajmują płaty boru bagiennego. W ich drzewostanie dominuje sosna zwyczajna, często o niewielkich rozmiarach i charakterystycznie powyginanych pniach. Towarzyszy jej brzoza omszona, dobrze znosząca ubogie, kwaśne i silnie uwodnione podłoże.

Warstwę krzewów tworzą między innymi kruszyna pospolita oraz podrost brzozy i sosny.

Runo ma strukturę typową dla torfowisk wysokich i przejściowych: występują tu mchy torfowce, bagno zwyczajne, borówka bagienna, żurawina błotna, modrzewnica zwyczajna oraz wełnianka pochwowata. O charakterze siedlisk decyduje nie sama obecność wody, lecz jej naturalny rytm: wiosenne podtopienia, letnie przesychanie powierzchni i stałe podsiąkanie z głębszych warstw torfu. Zaburzenie tego układu, przede wszystkim przez odwadnianie lub pogłębianie rowów, prowadzi do mineralizacji torfu, ekspansji gatunków nitrofilnych i stopniowego zaniku roślinności torfowiskowej. Na obrzeżach podmokłych niecek pojawiają się lasy olszowe i zbiorowiska z udziałem olszy czarnej. Ich runo jest bogatsze niż w borach bagiennych, ponieważ gleby zawierają więcej składników mineralnych. Rosną tu między innymi turzyce, kosaciec żółty, knieć błotna, psianka słodkogórz i karbieniec pospolity.

W miejscach okresowo zalewanych rozwijają się także płaty zarośli wierzbowych.

Gatunki torfowiskowe i znaczenie ochronne

W rezerwacie spore znaczenie mają rośliny przystosowane do kwaśnych, ubogich siedlisk. Torfowce zatrzymują ogromne ilości wody i tworzą warunki do dalszego narastania torfu. Wśród bardziej interesujących składników flory wymienia się rosiczkę okrągłolistną, roślinę owadożerną uzupełniającą niedobór azotu dzięki trawieniu drobnych bezkręgowców. Mozaika borów bagiennych, olsów, szuwarów i otwartych torfowisk zwiększa odporność całego ekosystemu na okresowe wahania poziomu wody. Fauna mokradeł rezerwatu Łazy zależy przede wszystkim od stałego uwodnienia torfowisk, płytkich rozlewisk oraz zachowania roślinności brzegowej.

Warunki siedliskowe kształtujące faunę mokradeł rezerwatu Łazy

Najwyższą wartość ma naturalny rytm zmian poziomu wody.

Wiosenne podtopienia tworzą płytkie zbiorniki rozrodcze dla płazów i bezkręgowców, jednak letnie obniżenie lustra wody odsłania muliste brzegi, zasobne w larwy owadów oraz inne organizmy będące pokarmem ptaków. Torfowiska, turzycowiska, trzcinowiska, podmokłe zarośla i fragmenty olsów tworzą mozaikę siedlisk o różnej wilgotności. W takich warunkach występują żaby trawne, żaby moczarowe, ropuchy oraz traszki. Ich obecność zależy od dostępności niewielkich, niezarybionych oczek wodnych, ponieważ ryby ograniczają przeżywalność kijanek i larw płazów. Podmokłe zakątki mogą także wykorzystywać jaszczurki, zaskrońce oraz drobne ssaki związane z roślinnością szuwarową. Fauna bezkręgowców obejmuje ważki, chrząszcze wodne, chruściki, jętki, muchówki i liczne pajęczaki. Stanowią one podstawę pokarmu dla płazów, nietoperzy i ptaków.

Zachowanie ciągłości wilgotnych mikrosiedlisk decyduje o utrzymaniu całych zależności pokarmowych, a pojedynczych gatunków.

• płytkie rozlewiska – miejsca rozrodu płazów i żerowania ptaków brodzących,
• turzycowiska – schronienie dla owadów, pająków i małych ssaków,
• trzcinowiska – miejsca lęgowe oraz noclegowe dla ptaków wodno-błotnych,
• podmokłe zarośla i olsy – osłona dla płazów, gadów oraz ptaków śpiewających.

Wśród ptaków związanych z takim środowiskiem mogą pojawiać się żurawie, czajki, kszyki, bekasy, kaczki i ptaki trzcinowiskowe. Ich liczebność zmienia się sezonowo, zależnie od poziomu wody, dostępności bezkręgowców i stopnia niepokojenia przez ludzi.

Szczególnie szkodliwe są melioracja, zarastanie otwartych powierzchni, wypalanie roślinności, zaśmiecanie oraz spuszczanie wody.

Czy wysoki poziom wody zawsze sprzyja zwierzętom? Nie, ponieważ część gatunków wymaga okresowego odsłonięcia błotnistych brzegów.

Czy ryby są korzystne dla mokradeł? W naturalnych, płytkich oczkach ich brak często sprzyja płazom. Czy koszenie poprawia siedlisko? Tylko prowadzone miejscowo i poza okresem lęgowym; intensywne koszenie zmniejsza różnorodność fauny. Najciekawsze obserwacje w rezerwacie Łazy zależą od pory roku, poziomu wody i wybranego siedliska.

Mozaika podmokłych łąk, trzcinowisk, zadrzewień oraz starszego lasu przyciąga podobnie jak ptaki wodno-błotnei gatunki typowo leśne.

W pobliżu wilgotnych obniżeń można spotkać żurawia, czaplę siwą, kszyka, bekasa oraz łyskę. Na otwartej wodzie pojawiają się krzyżówki, cyraneczki i łabędzie nieme, choć ich obecność zmienia się wraz z sezonem. W koronach drzew często odzywają się sikory bogatki i modraszki, zięby, kowaliki, pełzacze leśne oraz dzięcioły. Charakterystyczne, donośne bębnienie może zdradzić dzięcioła dużego, a w spokojniejszych, starszych fragmentach drzewostanu także dzięcioła czarnego. Nad polanami patrolują myszołowy i jastrzębie. O świcie lub przed zmierzchem można usłyszeć słonkę, szczególnie w czasie wiosennych i jesiennych przelotów. Najlepszą porą na obserwację jest wczesny ranek, kiedy ptaki są najbardziej aktywne, a wiatr najczęściej jeszcze nie utrudnia nasłuchu. Lornetka o powiększeniu 8× lub 10× pozwala oglądać ptaki bez zbliżania się do ich stanowisk.

Jakie ptaki można obserwować w rezerwacie Łazy?

Wśród gatunków lęgowych lub często pojawiających się można wymienić kosa, drozda śpiewaka, rudzik, pokrzewki, piecuszka i świstunkę leśną.

Trzcinowiska zasiedlają trzciniak, łozówka oraz rokitniczka. W sąsiedztwie mokradeł możliwe są obserwacje pliszki żółtej i brodźców.

Kiedy szukać ptaków wodnych i drapieżnych?

Wiosną rezerwat Łazy zyskuje szczególną wartość dla obserwatorów migracji. Przelatują wtedy gęsi, kaczki i siewkowce, a nad trzcinami może pojawić się błotniak stawowy. Latem łatwiej wykryć młode żurawie oraz ptaki śpiewające, jednak jesień sprzyja obserwacji migrujących łuszczaków i drapieżników. Zimą, przy niezamarzniętych zbiornikach, pozostają krzyżówki, łabędzie i pojedyncze czaple.

Obserwację należy prowadzić z wyznaczonych dróg i bez odtwarzania głosów.

Rezerwat jest miejscem odpoczynku oraz rozrodu ptaków, dlatego ciche zachowanie ma wyższą wartość niż maksymalne zbliżenie.